de balans van braem
provincie Antwerpen

De Turnhoutse school

In de hoofdstad van de Kempen openen in de jaren zestig op korte termijn enkele plaatselijke architecten een praktijk. Paul Neefs (1933-2009), Lou Jansen (° 1935), Carli Vanhout (1931-2000) en Paul Schellekens (° 1939) zetten met hun indrukwekkend oeuvre van woningen, villa's en sociale huisvesting het kleinstedelijke Turnhout en de ruime omgeving architecturaal op de kaart. Hun werk is vernieuwend en modern, zonder het menselijke aspect uit het oog te verliezen. De inspiratie komt vooral uit de Scandinavische architectuur van o.a. Arne Jacobsen (1902-1971) en Alvar Aalto (1898-1976). Alle vier zijn ze schatplichtig aan stadsgenoot en wegberijder Eugène Wauters (1924-2008), als het ware de brug tussen het voor- en het naoorlogse modernisme. Ondanks het begrip 'de Turnhoutse school' en een aantal onderlinge gelijkenissen zijn Neefs, Jansen, Vanhout en Schellekens vooral vier sterke individuen met elk hun eigenheid.




Audio

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player


Fragment. Openbaar Kunstbezit – Braem Renaat – Over de Turnhoutse School (april 1980) (© VRT-Beeldarchief)

Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player


Fragment. Openbaar Kunstbezit – Braem Renaat – Over de Warande (april 1980) (© VRT-Beeldarchief)



literatuur

DE BONDT, Y., 100 jaar wonen in Turnhout. Architectuur van 1895 tot 1995, Zellik, 1995.
DE KOONING, M. 'Paul Neefs', IN Vlees en Beton, 19-20, 1992.
DE SADELEER, S. en DE BONDT, Y., Pauls Neefs. Woningen 1958-1983, tent. cat., Turnhout, 1998.
KLOOSTERBOER, S., Open Monumentendag 2008. Modern wonen in Turnhout en omgeving, Turnhout, 2008.
VAN CAUWENBERGHE, D., Lou Jansen. Triomf der poëzie geworden echtheid, onuitgegeven thesis, Gent, 1998.



Braem stelt

Indien wij aannemen dat er in de Kempenaren iets stroefs is, een zekere terughoudendheid, een ernst, geworteld in de eeuwenlange noeste arbeid in de arme grond, vinden we deze karaktertrekken in de oude gebouwen in en rond Turnhout, de kerk, het kasteel, de hoeven in de buurt. Wij vinden dit karakter terug in de eigen stijl welke uit het beste werk van de Turnhoutse architecten spreekt. We vinden het terug in de werken van Vanhout en Schellekens, het huis dokter Mol van Lou Jansen, het huis Thomas van Paul Neefs, in de Parkwijk, het gezamenlijke werk van Vanhout, Neefs en Wauters. Het is mogelijk dat de architect negatief reageert op een milieu en zijn werk ziet als een nadrukkelijke bevestiging van zijn aanwezigheid in de gegeven ruimte. Dit is mijns inziens het geval voor het bureelgebouw Van Gorp van Lou Jansen, dat weinig uitstaans heeft met zijn omgeving en er , in zijn nadrukkelijk schematisme vreemd aandoet.
(...)
De Kempische geest lijkt mij vast te houden aan het christelijk dualisme. De woning is een familiaal heiligdom, naar binnen gekeerd en zich beschermend tegen actie van buiten uit, geen te grote licht- en zichtopeningen, zichtschermen, verticale ramen gericht op de hemel in contrast ten overstaan van horizontale raamstrepen, gericht op aardse beweging.
In de cultuurtempel dezelfde geslotenheid naar buiten, een beschermende haven voor een zich als dusdanig identificerende gemeenschap.
De hier aangehaalde werken zijn niet de enige welke mij tot het bestaan van een streekeigen hedendaagse architectuur rond Turnhout deden besluiten.
Beïnvloed door het uitstekende werk van Vanhout en Schellekens en dit van hun confraters Neefs, Lou Jansen en Wauters gaan nog enkelen de boven aangeduide weg en vormt zich een publiek dat in deze 'stijl' van bouwen de steungevende achtergrond vindt voor zijn stijl van leven. Steungevend wil zeggen, bevrijdend uit de lelijkheid, voortstuwend naar schoner morgen.
Wat te Turnhout te zien is bewijst de blijvende noodzaak van persoonlijkheid en streekgebondenheid in een bouwkunst, die zich allengs bewust organisch zal inschakelen in het geheel van het menselijk en kosmisch gegeven.


quote uit
R. Braem. 'Over architectuur in Turnhout. Wegen en dwaalwegen...', Openbaar kunstbezit (april - juni 1976) 77.

14 beelden
vergroot foto's
Carli Vanhout en Paul Schellekens. Atelier en woonhuis Vanhout, Parklaan in Turnhout (1968-1970)
Carli Vanhout en Paul Schellekens. Atelier en woonhuis Vanhout, Parklaan in Turnhout (1968-1970)Carli Vanhout en Paul Schellekens. Atelier en woonhuis Vanhout, Parklaan in Turnhout (1968-1970)Lou Jansen en Rudy Schiltz. Woning Leysen, Rubensstraat, Turnhout (1968) (rechts)<br />Paul Neefs. Woning Criekemans, Rubensstraat, Turnhout (1972) (links)Lou Jansen en Rudy Schiltz. Woning Leysen, Rubensstraat, Turnhout (1968) (links)<br />Paul Neefs. Woning Criekemans, Rubensstraat, Turnhout (1972) (rechts)Carli Vanhout en Paul Schellekens. Woning Klaver, Goordijk in Oud-Turnhout (1975)Carli Vanhout en Paul Schellekens. Woning Klaver, Goordijk in Oud-Turnhout (1975)Lou Jansen. Woning en praktijk dokter Mol, Parklaan in Turnhout (1974)Lou Jansen. Woning en praktijk dokter Mol, Parklaan in Turnhout (1974)Lou Jansen. Woning en praktijk dokter Mol, Parklaan in Turnhout (1974)Paul Neefs. Eigen woning, Schuurhoven in Oud-Turnhout (1963)Paul Neefs. Woning Thomas, Karel Druytslaan in Vosselaar (1973)Paul Neefs. Woning Thomas, Karel Druytslaan in Vosselaar (1973)Paul Neefs. Woning Dierckx, Wolfstraat in Merksplas (1974)Paul Neefs. Woning Op de Beeck, Kleiputstraat in Oud-Turnhout (1974)