de balans van braem
provincie Antwerpen

Eduard Van Steenbergen, het grote voorbeeld

Eduard van Steenbergen (1889-1952)  een van de belangrijkste Belgische architecten van het interbellum. Hij realiseerde een verfijnde en rustige architectuur, zonder dogmatisme en met oog voor de concrete omstandigheden van de opdracht. Van Steenbergen beperkte zich trouwens niet alleen tot de architectuur, ook de inrichting, de tuinaanleg en het ontwerp van het meubilair, de verlichting, de tapijten en het glas in lood werden door hem tot in het kleinste detail uitgetekend.

Het vroege oeuvre van Van Steenbergen leunde aan bij de Arts and Crafts, de Amsterdamse school en het werk van Hendrik Petrus Berlage. Zijn eerste grote opdracht, de Unitastuinwijk in Deurne, situeert zich in deze periode. Halfweg de jaren 1920 versoberde zijn architectuur. Hij ontwierp vanaf dan gebouwen in een verzakelijkt, maar warm idioom van bakstenen volumes en houten ramen, met eenvoudige functionele plattegronden en uitgerust met zelf ontworpen art deco meubilair en glas in lood. Voorbeelden zijn onder meer de eigen woning (1925) en de woning Adriaensens (1928) in Berchem, de woning Marstboom in Hove (1925), de woning Reypens in Mortsel (1927-1928) en de woning Van Den Berghe in Borgerhout (1928).

Vanaf het einde van de jaren 1920 oriënteerde hij zich steeds meer op het functionalisme. Op een eigenzinnige manier gaf hij vorm aan de moderne beginselen ruimte, licht, lucht en groen. Het complex Moderne Stad in Antwerpen (1928) en het gedenkteken Vlaanderen-Roosendaal (1928), allebei niet uitgevoerd, kondigden deze koerswijziging aan. Zijn stand voor de Federatie van Vakbonden op de Antwerpse wereldtentoonstelling van 1930, de uitbreiding van het sanatorium De Mick in Brasschaat (1932) en verschillende woningen, zoals de woning Baksteen in Schilde (1930), Zilverbron in Brasschaat (1932) en De Reiger in Kalmthout (1934), illustreren deze evolutie. Tot zijn mooiste verwezenlijkingen uit deze periode behoren zes woningen op de vroegere terreinen van de Antwerpse wereldtentoonstelling van 1930. Het zijn sobere bakstenen volumes met functionele en transparante ruimtes, gegroepeerd rond een gemeenschappelijke tuin (1932). Een ander hoogtepunt is het atheneum van Deurne, een schoolvoorbeeld van monumentaal en dynamisch functionalisme (1936).

Na de Tweede Wereldoorlog greep hij terug naar meer traditionele modellen, zoals bijvoorbeeld blijkt uit het niet uitgevoerde ontwerp voor een provinciaal bestuursgebouw in Antwerpen (1943). Voor zijn laatste grote opdracht, het gemeenthuis van Deurne (1947), opteerde hij voor een axiale planopbouw en een monumentale, maar sobere vormgeving. Het werd postuum uitgevoerd door zijn zoon Edward.

Renaat Braem kende het werk van Eduard Van Steenbergen al sinds zijn jeugd. Tijdens zijn architectuuropleiding ging hij samen met enkele van zijn medestudenten op zoek naar zijn projecten. Ook in zijn geschriften toonde Braem zich een groot bewonderaar. Naar aanleiding van de verschijning van een overzichtscatalogus van Van Steenbergens werk in 1955 - een boekwerk dat wij op de tafel van alle Vlaamse architekten zouden willen zien – publiceerde hij een rijk geïllustreerd artikel over Van Steenbergen.




literatuur

Laureys, D., Eduard Van Steenbergen (1889-1952), in D. Laureys ed., Bouwen in beeld. De collectie van het Architectuurarchief van de Provincie Antwerpen (Antwerpen 2004) 295-301.
Malliet, A., ‘Gebouwen van architect Eduard Van Steenbergen uit het interbellum’, Monumenten en Landschappen 12 afl. 3 (1993) 8-39.
Van Den Berghe, V., Eduard Van Steenbergen. Bouwmeester en binnenhuiskunstenaar (1889-1952) (Antwerpen 1952).





Braem stelt

Reeds in die periode waren we op zoek naar de werken van Ed. Van Steenbergen.(…) Hoe dikwijls hebben wij niet in bewondering gestaan voor zijn woonhuis in de Strijdhoflaan, thans bewoond door zijn zoon, eveneens een talentvol architect. We kennen een villa in Schilde, in onvervalste funktionele vormgeving. Later zijn we enthousiast voor de hoekbouw Volhardingsstraat-Kolonielaan, werk dat dezer dagen voorgesteld is voor rangschikking als monument, en hier en daar verspreide woningen, Cruyslei, Wolfjagerslei, nabij het Boelaerpark, een huis bij de Kleine Bareel in Merksem. Eerst later kwam het Koninklijk Atheneum van Deurne, en nog later het ontwerp voor het gemeentehuis van Deurne. Toen waren we echter reeds de school ontgroeid en hingen vast aan “Das Neue Frankfurt” en het Bauhaus.


quote uit
R. Braem, ‘“Pioneers, oh pioneers”…’, Kontakt 26 (1983) 206.

1/2

vorigevolgende
60 beelden
vergroot foto's
Glasraamontwerp voor de woning Van Den Berghe (Borgerhout, 1925).
Glasraamontwerp voor de woning Van Den Berghe (Borgerhout, 1925).Meubelontwerp voor de woning Grauls (Berchem, 1925).Ontwerp van een verlichtingselement voor de woning Leonard (Borgerhout, 1926).Tapijtontwerp voor de woning Reypens (Mortsel, 1929).Antwerpen (Berchem), Strijdhoflaan, woning V. Grauls (1921).Antwerpen (Berchem), Strijdhoflaan, ontwerp woning V. Grauls (1921).Kapellen, Olmendreef, woning J. Ingelbrecht (1924).Kapellen, Olmendreef, woning J. Ingelbrecht (1924).Kapellen, Olmendreef, woning J. Ingelbrecht (1924).Antwerpen (Deurne), Unitastuinwijk (1923 e.v.).Antwerpen (Deurne), Unitastuinwijk (1923 e.v.).Antwerpen (Berchem), Strijdhoflaan, eigen woning (1925).Antwerpen (Berchem), Oogststraat, woning Adriaensens (1928).Antwerpen (Berchem), Oogststraat, woning Adriaensens (1928).Hove, Appelkantstraat, woning L. Marstboom (1925).Hove, Appelkantstraat, woning L. Marstboom (1925).Mortsel, Mechelsesteenweg, woning J. Reypens (1927-1928).Mortsel, Mechelsesteenweg, woning J. Reypens (1927-1928).Antwerpen (Borgerhout), Wolfjagerslei, woning V. Van Den Berghe (1928).Stand in het paviljoen van de Federatie van Vakbonden op de wereldtentoonstelling van Antwerpen (1930).Schilde, Goudbloemlaan, woning G. Baksteen (1930).Schilde, Goudbloemlaan, woning G. Baksteen (1930).Schilde, Goudbloemlaan, woning G. Baksteen (1930).Schilde, Goudbloemlaan, ontwerp woning G. Baksteen (1930).Brasschaat, Papestraat, uitbreiding sanatorium De Mick (1932 e.v.).Brasschaat, Papestraat, uitbreiding sanatorium De Mick (1932 e.v.).Brasschaat, Papestraat, uitbreiding sanatorium De Mick (1932 e.v.).Brasschaat, Papestraat, uitbreiding sanatorium De Mick (1932 e.v.).Brasschaat, Baillet-Latourlei, dubbelwoning Zilverbron, J. Lyssens en F. Peeters (1932).Brasschaat, Baillet-Latourlei, dubbelwoning Zilverbron, J. Lyssens en F. Peeters (1932).Brasschaat, Baillet-Latourlei, dubbelwoning Zilverbron, J. Lyssens en F. Peeters (1932).Kalmthout, Berkendreef, woning De Reiger, E. De Bock (1934).Kalmthout, Berkendreef, woning De Reiger, E. De Bock (1934).Kalmthout, Berkendreef, woning De Reiger, E. De Bock (1934).Kalmthout, Berkendreef, interieurontwerp woning De Reiger, E. De Bock (1934).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen, Volhardingstraat, Serigiersstraat en Camille Huysmanslaan, complex van zes woningen (1932).Antwerpen (Deurne), Frank Craeybeckxlaan, ontwerp Koninklijk Atheneum (1936-1941).Antwerpen (Deurne), Frank Craeybeckxlaan, Koninklijk Atheneum (1936-1941).Antwerpen (Deurne), Frank Craeybeckxlaan, Koninklijk Atheneum (1936-1941).Antwerpen (Deurne), Frank Craeybeckxlaan, Koninklijk Atheneum (1936-1941).Antwerpen (Deurne), Frank Craeybeckxlaan, Koninklijk Atheneum (1936-1941).Antwerpen (Deurne), Frank Craeybeckxlaan, Koninklijk Atheneum (1936-1941).Antwerpen, Schoenmarkt-Geefsstraat-Lombardenvest-Schrijnwerkersstraat, ontwerp provinciaal bestuursgebouw (1943).Antwerpen, Schoenmarkt-Geefsstraat-Lombardenvest-Schrijnwerkersstraat, ontwerp provinciaal bestuursgebouw (1943).Antwerpen, Schoenmarkt-Geefsstraat-Lombaardvest-Schrijnwerkersstraat, ontwerp provinciaal bestuursgebouw (1943).Antwerpen (Deurne), Maurice Dequeeckerplein, gemeentehuis (1947 e.v.).Antwerpen (Deurne), Maurice Dequeeckerplein, gemeentehuis (1947 e.v.).Antwerpen (Deurne), Maurice Dequeeckerplein, gemeentehuis (1947 e.v.).Omslag <em>Bouwen en Wonen</em> (1956, afl. 1).